Καρκίνος παχέος εντέρου: συμπτώματα, διάγνωση και χειρουργική θεραπεία

• Ηλικία άνω των 50 (αλλά η συχνότητα σε νεότερους ενήλικες αυξάνεται)
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ή πολυπόδων παχέος εντέρου
• Κληρονομικά σύνδρομα (σύνδρομο Lynch, οικογενής πολυποδίαση)
• Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου μακράς διάρκειας
• Παχυσαρκία, καθιστική ζωή, κάπνισμα, αλκοόλ, διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένο κρέας και φτωχή σε φυτικές ίνες
• Διαβήτης τύπου 2

Ο πρώιμος καρκίνος συχνά δεν δίνει συμπτώματα. Όταν εμφανιστούν, συχνά αποδίδονται σε «αιμορροΐδες» ή «ευερέθιστο έντερο»:

• Αίμα στα κόπρανα — κόκκινο ή σκούρο, ανακατεμένο με τα κόπρανα
• Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου που επιμένει πάνω από 3–4 εβδομάδες (δυσκοιλιότητα, διάρροια, στενότερα κόπρανα)
• Αίσθημα ατελούς κένωσης
• Κοιλιακός πόνος, φούσκωμα, κολικοί
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους, κόπωση
• Σιδηροπενική αναιμία χωρίς εμφανή αιτία — συχνά η μόνη ένδειξη καρκίνου του δεξιού κόλου, ιδίως σε άνδρες και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες
• Σπάνια, η πρώτη εκδήλωση είναι επείγουσα: εντερική απόφραξη ή διάτρηση

Κάθε αιμορραγία από τον πρωκτό σε άτομο άνω των 45–50, ή με οποιοδήποτε από τα παραπάνω, χρειάζεται κολονοσκόπηση — όχι αλοιφή.

Η κολονοσκόπηση είναι η μόνη εξέταση που προλαμβάνει τον καρκίνο, αφαιρώντας τους πολύποδες πριν εξαλλαχθούν. Συστήνεται:

• Σε όλους από τα 45–50 έτη, ανά 10 έτη αν είναι φυσιολογική
• Νωρίτερα και συχνότερα με οικογενειακό ιστορικό (συνήθως από τα 40 ή 10 χρόνια πριν την ηλικία διάγνωσης του συγγενούς)
• Με ειδικό πρόγραμμα σε κληρονομικά σύνδρομα και ΙΦΝΕ

Η ανίχνευση αίματος στα κόπρανα (FIT) είναι εναλλακτική για όσους δεν θέλουν κολονοσκόπηση· θετικό αποτέλεσμα οδηγεί σε κολονοσκόπηση.

• Κολονοσκόπηση με βιοψία — θέτει τη διάγνωση
• Αξονική τομογραφία θώρακος–κοιλίας — ελέγχει ήπαρ, πνεύμονες, λεμφαδένες
• CEA (καρκινικός δείκτης) — για παρακολούθηση, όχι διάγνωση
• Μαγνητική ήπατος ή PET σε επιλεγμένες περιπτώσεις
• Γενετικός/μοριακός έλεγχος του όγκου (MSI, RAS/BRAF) — καθοδηγεί τη θεραπεία

Τα ευρήματα συζητούνται σε ογκολογικό συμβούλιο, όπου σχεδιάζεται η θεραπεία από κοινού.

• Στάδιο 0–I: περιορισμένος στο τοίχωμα. Πολύ υψηλά ποσοστά ίασης· αρκεί συνήθως η χειρουργική (ή ενδοσκοπική) εκτομή.
• Στάδιο II: διαπερνά το τοίχωμα, χωρίς λεμφαδένες. Χειρουργική· χημειοθεραπεία σε επιλεγμένους.
• Στάδιο III: λεμφαδένες θετικοί. Χειρουργική και μετεγχειρητική χημειοθεραπεία 3–6 μηνών.
• Στάδιο IV: μεταστάσεις (συχνότερα ήπαρ, πνεύμονες). Συνδυασμός χημειοθεραπείας, στοχευμένων φαρμάκων και — όταν είναι εφικτό — χειρουργικής αφαίρεσης όγκου και μεταστάσεων, με στόχο ακόμη και την ίαση σε επιλεγμένους ασθενείς.

Η πρόγνωση εξαρτάται κυρίως από το στάδιο: στα πρώιμα στάδια οι περισσότεροι ασθενείς θεραπεύονται οριστικά. Γι’ αυτό η έγκαιρη διάγνωση κάνει τη διαφορά.

Η επέμβαση αφαιρεί το τμήμα του εντέρου με τον όγκο μαζί με τα αγγεία και τους λεμφαδένες που το τροφοδοτούν (ολική εκτομή μεσοκόλου — CME), γιατί εκεί κρίνεται η ογκολογική πληρότητα. Τα δύο άκρα του εντέρου επανασυνδέονται (αναστόμωση). Ανάλογα με τη θέση: δεξιά κολεκτομή, αριστερή κολεκτομή, σιγμοειδεκτομή, ή εκτεταμένες εκτομές.

• Λαπαροσκοπική κολεκτομή: η καθιερωμένη προσέγγιση για τους περισσότερους ασθενείς — ίδιο ογκολογικό αποτέλεσμα με την ανοικτή, με μικρότερες τομές, λιγότερο πόνο, ταχύτερη επάνοδο της εντερικής λειτουργίας και συντομότερη νοσηλεία (συνήθως 3–5 ημέρες).
• Ρομποτική κολεκτομή: διαθέσιμη σε συνεργασία με εξειδικευμένη ομάδα· πλεονεκτεί σε δύσκολη ανατομία και στους παχύσαρκους ασθενείς.
• Ανοικτή κολεκτομή: σε επείγουσες καταστάσεις, πολύ μεγάλους όγκους ή πολλαπλές προηγούμενες επεμβάσεις.
• Στομία: στον καρκίνο του παχέος εντέρου χρειάζεται σπάνια — κυρίως σε επείγοντα (απόφραξη, διάτρηση) ή σε ασθενείς με πολύ υψηλό κίνδυνο για την αναστόμωση, και τότε συνήθως προσωρινά.
• Πρωτόκολλο ταχείας ανάρρωσης (ERAS): σίτιση και κινητοποίηση από την πρώτη ημέρα, ελάχιστοι καθετήρες, πολυπαραγοντική αναλγησία — μειώνει επιπλοκές και νοσηλεία.

Σε επείγουσα απόφραξη, όταν είναι εφικτό, τοποθετείται ενδοσκοπικά ένα stent για να αποσυμφορηθεί το έντερο και η επέμβαση να γίνει προγραμματισμένα με ασφάλεια.

Επιστροφή σπίτι σε 3–5 ημέρες, σε καθιστική εργασία σε 3–4 εβδομάδες. Το ιστολογικό αποτέλεσμα (περίπου 10 ημέρες) καθορίζει το τελικό στάδιο και το αν χρειάζεται χημειοθεραπεία. Παρακολούθηση για 5 χρόνια με κλινική εξέταση, CEA, αξονικές και κολονοσκόπηση σε καθορισμένα διαστήματα.