Ραγάδα πρωκτού: συμπτώματα, θεραπεία και πότε χρειάζεται επέμβαση

Η αρχική αιτία είναι συνήθως ένα τραύμα: σκληρά κόπρανα, δυσκοιλιότητα, έντονη διάρροια ή τοκετός. Στη συνέχεια δημιουργείται ένας κύκλος: ο πόνος κάνει τον έσω σφιγκτήρα (τον μυ που κρατάει τον πρωκτό κλειστό) να σφίγγει υπερβολικά, το σφίξιμο μειώνει την αιμάτωση της περιοχής και η πληγή δεν επουλώνεται. Γι’ αυτό όλες οι θεραπείες στοχεύουν στο να «χαλαρώσουν» τον σφιγκτήρα.

• Οξεία ραγάδα: διάρκεια μικρότερη από 6–8 εβδομάδες. Συνήθως κλείνει με συντηρητική αγωγή.
• Χρόνια ραγάδα: επιμένει πάνω από 6–8 εβδομάδες. Συχνά έχει σκληρά χείλη, μια μικρή δερματική πτυχή στην άκρη («φρουρός») και χρειάζεται φαρμακευτική ή χειρουργική θεραπεία.

• Οξύς πόνος στην κένωση που μπορεί να διαρκεί από λίγα λεπτά έως ώρες
• Λίγο ζωηρό κόκκινο αίμα στο χαρτί
• Κάψιμο, σπασμός, φόβος για την επόμενη κένωση — που επιδεινώνει τη δυσκοιλιότητα
• Κνησμός ή μικρή δερματική πτυχή στο σημείο

Η διάγνωση γίνεται με απλή επισκόπηση, χωρίς επώδυνους χειρισμούς — αν ο πόνος είναι έντονος, η δακτυλική εξέταση και η πρωκτοσκόπηση αναβάλλονται μέχρι να υποχωρήσει. Οι ραγάδες βρίσκονται σχεδόν πάντα στη μέση γραμμή (πίσω ή μπροστά). Όταν είναι πλάγιες, πολλαπλές, ανώδυνες ή δεν επουλώνονται παρά τη θεραπεία, χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος για άλλες αιτίες (νόσος Crohn, λοιμώξεις, σπανιότερα κακοήθεια).

Συντηρητική αγωγή (πρώτο βήμα για όλους)

• Μαλακά κόπρανα: φυτικές ίνες, νερό, και αν χρειάζεται ήπιο υπακτικό
• Χλιαρά καθιστά μπάνια μετά την κένωση — χαλαρώνουν τον σφιγκτήρα και ανακουφίζουν άμεσα
• Αποφυγή σφιξίματος και παρατεταμένης παραμονής στην τουαλέτα

Με αυτά, οι περισσότερες οξείες ραγάδες κλείνουν σε λίγες εβδομάδες.

Φαρμακευτική θεραπεία

Αλοιφές που χαλαρώνουν τον έσω σφιγκτήρα, εφαρμοζόμενες 2 φορές την ημέρα για 6–8 εβδομάδες:

• Νιτρογλυκερίνη σε χαμηλή συγκέντρωση — αποτελεσματική, αλλά προκαλεί πονοκέφαλο σε αρκετούς ασθενείς
• Διλτιαζέμη — παρόμοια αποτελεσματικότητα, καλύτερα ανεκτή, συνήθως η πρώτη επιλογή

Τοπικά αναισθητικά μπορούν να προστεθούν για τον πόνο. Περίπου τα δύο τρίτα των χρόνιων ραγάδων επουλώνονται με αυτή την αγωγή, όμως ένα ποσοστό υποτροπιάζει.

Έγχυση βοτουλινικής τοξίνης (botox)

Μια μικρή ποσότητα ενίεται στον έσω σφιγκτήρα, χαλαρώνοντάς τον για 2–3 μήνες, χρόνο αρκετό για να επουλωθεί η ραγάδα. Γίνεται σε λίγα λεπτά, συνήθως με ελαφρά μέθη, χωρίς τομή. Ενδείκνυται όταν οι αλοιφές δεν βοήθησαν ή δεν είναι ανεκτές, και είναι η προτιμώμενη επιλογή σε ασθενείς με κίνδυνο ακράτειας (γυναίκες μετά από τοκετό, ηλικιωμένοι). Η αποτελεσματικότητα είναι χαμηλότερη από τη σφιγκτηροτομή και μπορεί να χρειαστεί επανάληψη.

Πλάγια έσω σφιγκτηροτομή

Η χειρουργική θεραπεία εκλογής για τη χρόνια ραγάδα που δεν ανταποκρίνεται. Διατέμνεται ένα μικρό, κάτω τμήμα του έσω σφιγκτήρα, ώστε να πάψει ο σπασμός. Διαρκεί περίπου 15 λεπτά, γίνεται ως επέμβαση μίας ημέρας και τα ποσοστά επούλωσης είναι τα υψηλότερα από όλες τις θεραπείες (πάνω από 90% στις περισσότερες μελέτες). Ο πόνος συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες. Ο κύριος κίνδυνος είναι μια μικρή πιθανότητα ήπιων διαταραχών εγκράτειας (κυρίως για αέρια), γι’ αυτό προτείνεται μετά από εκτίμηση των σφιγκτήρων — όπου χρειάζεται με ενδοπρωκτικό υπερηχογράφημα στο ιατρείο.

Εκτομή ραγάδας και κρημνός

Σε ασθενείς με χαμηλή πίεση σφιγκτήρα ή υποτροπή μετά από σφιγκτηροτομή, η ραγάδα μπορεί να καθαριστεί χειρουργικά και να καλυφθεί με ένα μικρό κομμάτι υγιούς δέρματος (κρημνός), χωρίς να επεμβαίνουμε στους μυς.