Η φαγούρα στον πρωκτό (pruritus ani) είναι εξαιρετικά συχνή, ταλαιπωρεί περισσότερο από όσο δείχνει, και σχεδόν κανείς δεν τη συζητά. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οφείλεται σε κακή υγιεινή — συχνά οφείλεται στο αντίθετο: υπερβολικό πλύσιμο, σαπούνια και μαντηλάκια που ερεθίζουν το δέρμα και τροφοδοτούν έναν κύκλο φαγούρας–ξυσίματος–ερεθισμού. Και σε ένα ποσοστό υπάρχει μια συγκεκριμένη αιτία που, όταν αντιμετωπιστεί, η φαγούρα σταματά.
Αίτια που εντοπίζονται στην εξέταση
- Αιμορροΐδες και δερματικές πτυχές που εμποδίζουν τον καθαρισμό και αφήνουν υγρασία
- Ραγάδα, περιεδρικό συρίγγιο με εκροή, κονδυλώματα
- Λέρωμα από ατελή κένωση, ήπια ακράτεια ή πρόπτωση
- Δερματοπάθειες: ψωρίαση, έκζεμα, δερματίτιδα εξ επαφής (από μαντηλάκια, αρώματα, χρωστικές χαρτιού, απορρυπαντικά), σκληρυντικός λειχήνας
- Λοιμώξεις: μύκητες (ιδίως σε διαβήτη ή μετά από αντιβίωση), οξύουροι (κυρίως σε παιδιά — νυχτερινή φαγούρα), βακτηριακές
- Διατροφή: καφές, τσάι, αλκοόλ, σοκολάτα, εσπεριδοειδή, ντομάτα, καυτερά, ενεργειακά ποτά — σε ευαίσθητα άτομα
- Σπανιότερα: προκαρκινικές αλλοιώσεις του δέρματος του πρωκτού, νόσος Paget/Bowen, καρκίνος πρωκτού — γι’ αυτό η επίμονη φαγούρα με δερματική αλλοίωση χρειάζεται εξέταση και, όπου χρειάζεται, βιοψία
Σε 1 στους 2 ασθενείς δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία («ιδιοπαθής» κνησμός) — και εκεί η θεραπεία είναι η διακοπή του κύκλου ερεθισμού.
Διάγνωση
Ιστορικό (συνήθειες καθαρισμού, προϊόντα, διατροφή, φάρμακα), επισκόπηση του δέρματος, πρωκτοσκόπηση. Καλλιέργεια ή δερματολογική εκτίμηση σε ύποπτες βλάβες· βιοψία σε επίμονη τοπική αλλοίωση.
Θεραπεία: σπάστε τον κύκλο
1. Απαλή φροντίδα — το σημαντικότερο βήμα
- Πλύσιμο μόνο με νερό μετά την κένωση, χωρίς σαπούνι, αφρόλουτρο ή μαντηλάκια
- Ταμπονάρισμα, όχι τρίψιμο· στέγνωμα με απαλό χαρτί ή πιστολάκι σε κρύο αέρα
- Βαμβακερά, όχι στενά εσώρουχα· αποφυγή μαλακτικών ρούχων
- Λεπτό στρώμα αδρανούς προστατευτικού (οξείδιο ψευδαργύρου) για να κρατά το δέρμα στεγνό
- Όχι ξύσιμο — κοντά νύχια, ενδεχομένως βαμβακερά γάντια τη νύχτα
2. Θεραπεία της αιτίας — αιμορροΐδες, ραγάδα, συρίγγιο, μύκητες, ακράτεια, όπως περιγράφεται στις αντίστοιχες σελίδες.
3. Σύντομη τοπική αγωγή με ήπια κορτιζόνη για 1–2 εβδομάδες σε έντονο ερεθισμό — όχι μακροχρόνια, γιατί λεπταίνει το δέρμα και χειροτερεύει το πρόβλημα. Αντιμυκητιασικές κρέμες αν υπάρχει μυκητίαση.
4. Διατροφή — δοκιμαστική αποφυγή των ενόχων τροφών για 2 εβδομάδες.
5. Σε ανθεκτικές περιπτώσεις — ενδοδερμική έγχυση (κυανό του μεθυλενίου) ή ειδικές δερματολογικές θεραπείες, σε επιλεγμένους ασθενείς.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι από κακή υγιεινή;
Σχεδόν ποτέ. Πιο συχνά από υπερβολική.
Γιατί χειροτερεύει τη νύχτα;
Η ζέστη, η υγρασία και η χαλάρωση της προσοχής αυξάνουν την αίσθηση. Στα παιδιά, η νυχτερινή φαγούρα υποδηλώνει οξύουρους.
Πρέπει να ανησυχώ;
Η φαγούρα από μόνη της είναι καλοήθης. Αν όμως συνοδεύεται από δερματική αλλοίωση που επιμένει, αιμορραγία ή διόγκωση, χρειάζεται εξέταση.
