Η νόσος Crohn είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος που μπορεί να προσβάλει οποιοδήποτε τμήμα του πεπτικού, συχνότερα το τελικό τμήμα του λεπτού εντέρου (τελικός ειλεός) και το παχύ έντερο. Η βάση της θεραπείας είναι φαρμακευτική, με τον γαστρεντερολόγο — και τα σύγχρονα βιολογικά φάρμακα έχουν αλλάξει την πορεία της νόσου. Παρ’ όλα αυτά, περίπου οι μισοί ασθενείς θα χρειαστούν κάποια χειρουργική επέμβαση στη ζωή τους. Η χειρουργική δεν θεραπεύει το Crohn, αλλά αντιμετωπίζει τις επιπλοκές του και, όταν γίνεται σωστά και τη σωστή στιγμή, προσφέρει μακρές περιόδους ύφεσης και καλή ποιότητα ζωής.
Ο Κωνσταντίνος Χαλκιάς εκπαιδεύτηκε στη χειρουργική των φλεγμονωδών νόσων του εντέρου σε κέντρα αναφοράς στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη, και συνεργάζεται με γαστρεντερολόγους στη Θεσσαλονίκη για την από κοινού διαχείριση των ασθενών.
Πότε χρειάζεται χειρουργός
- Στένωση του εντέρου με επεισόδια απόφραξης που δεν υποχωρούν με φάρμακα
- Συρίγγια μεταξύ εντέρου και άλλων οργάνων (ουροδόχος κύστη, κόλπος, δέρμα) ή ενδοκοιλιακό απόστημα
- Περιεδρική νόσος — αποστήματα και συρίγγια γύρω από τον πρωκτό
- Ανθεκτική νόσος: μη ανταπόκριση ή μη ανοχή στα φάρμακα, ιδίως σε περιορισμένη ειλεοτυφλική νόσο
- Επείγοντα: διάτρηση, μαζική αιμορραγία, τοξική κολίτιδα
- Δυσπλασία ή καρκίνος σε μακροχρόνια κολίτιδα
- Καθυστέρηση ανάπτυξης σε παιδιά και εφήβους
Οι βασικές αρχές
- Διατήρηση εντέρου: αφαιρείται μόνο το πάσχον τμήμα, με τα ελάχιστα δυνατά όρια — η νόσος μπορεί να υποτροπιάσει και κάθε εκατοστό μετράει
- Λαπαροσκοπική προσέγγιση όπου είναι δυνατή: λιγότερες συμφύσεις, γρηγορότερη ανάρρωση, μικρότερος κίνδυνος μελλοντικής κοιλιοκήλης — σημαντικό σε ασθενείς που μπορεί να χειρουργηθούν ξανά
- Σωστή προετοιμασία: διόρθωση θρέψης και αναιμίας, παροχέτευση αποστημάτων, μείωση κορτιζόνης, διακοπή καπνίσματος (ο σημαντικότερος παράγοντας υποτροπής)
- Συναπόφαση με τον γαστρεντερολόγο πριν και μετά: η μετεγχειρητική φαρμακευτική αγωγή μειώνει την υποτροπή
Οι επεμβάσεις
Ειλεοτυφλική εκτομή
Η συχνότερη επέμβαση: αφαίρεση του τελικού ειλεού και του τυφλού με επανασύνδεση. Γίνεται λαπαροσκοπικά, με νοσηλεία 3–5 ημέρες. Σε ασθενείς με περιορισμένη νόσο στον τελικό ειλεό που δεν ανταποκρίνεται στην αρχική αγωγή, τυχαιοποιημένες μελέτες έδειξαν ότι η πρώιμη εκτομή είναι ισότιμη — και για πολλούς προτιμότερη — εναλλακτική έναντι της έναρξης βιολογικού παράγοντα. Συζητείται ως επιλογή, όχι ως τελευταία λύση.
Στενωσοπλαστική
Για κοντές στενώσεις του λεπτού εντέρου, ιδίως σε πολλαπλές στενώσεις: το στενό τμήμα «ανοίγει» και συρράπτεται εγκάρσια, χωρίς αφαίρεση εντέρου.
Εκτομές παχέος εντέρου
Τμηματική κολεκτομή για περιορισμένη κολική νόσο· ολική κολεκτομή με ειλεοστομία ή ειλεοορθική αναστόμωση για εκτεταμένη κολίτιδα. Το pouch (νεοορθό) συνήθως δεν συστήνεται στο Crohn.
Περιεδρική νόσος Crohn
Η πιο δύσκολη μορφή, που αφορά 1 στους 3–4 ασθενείς. Στρατηγική: παροχέτευση αποστημάτων, χαλαροί setons για μακροχρόνιο έλεγχο των συριγγίων, βιολογικά φάρμακα σε συνεργασία με τον γαστρεντερολόγο, και οριστικές τεχνικές (κρημνός, LIFT) μόνο σε ήρεμη νόσο του ορθού. Η μαγνητική πυέλου και το ενδοπρωκτικό υπερηχογράφημα καθοδηγούν κάθε βήμα. Σε βαριά, ανθεκτική νόσο, η προσωρινή στομία μπορεί να προσφέρει σημαντική ανακούφιση.
Στομία
Προσωρινή σε πολλές επείγουσες επεμβάσεις ή σε βαριά περιεδρική νόσο· μόνιμη σε μικρή μειοψηφία ασθενών. Συζητείται πάντα εκ των προτέρων, με υποστήριξη από νοσηλευτή στομιών.
Μετά την επέμβαση
Ταχεία ανάρρωση με πρωτόκολλο ERAS. Ο κίνδυνος ενδοσκοπικής υποτροπής στην αναστόμωση είναι σημαντικός, γι’ αυτό συστήνεται κολονοσκόπηση 6–12 μήνες μετά και προφυλακτική φαρμακευτική αγωγή σε ασθενείς με παράγοντες κινδύνου. Η διακοπή του καπνίσματος είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης της υποτροπής.
Συχνές ερωτήσεις
Αν χειρουργηθώ, θεραπεύομαι;
Όχι — το Crohn είναι χρόνια νόσος. Η επέμβαση αφαιρεί την επιπλοκή και συχνά προσφέρει χρόνια χωρίς συμπτώματα, με συνέχιση παρακολούθησης.
Θα χειρουργηθώ ξανά;
Περίπου οι μισοί ασθενείς που χειρουργήθηκαν θα χρειαστούν δεύτερη επέμβαση σε 10–15 χρόνια. Η μετεγχειρητική αγωγή και η διακοπή καπνίσματος το μειώνουν σημαντικά.
Θα χρειαστώ στομία;
Στις περισσότερες προγραμματισμένες επεμβάσεις, όχι. Σε βαριά περιεδρική νόσο ή επείγοντα, μπορεί να χρειαστεί προσωρινά.
Πρέπει να σταματήσω το βιολογικό πριν την επέμβαση;
Συνήθως όχι — τα περισσότερα δεν αυξάνουν τις επιπλοκές. Αποφασίζεται με τον γαστρεντερολόγο.
Πηγές
ESCP. Guidelines on surgery for Crohn’s disease. escp.eu/guidelines
LIR!C trial: laparoscopic ileocaecal resection vs infliximab. Lancet Gastroenterol Hepatol 2017; long-term 2020.
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για εκτίμηση ή δεύτερη γνώμη στη Θεσσαλονίκη: Επικοινωνία.
