Το ορθό είναι τα τελευταία 12–15 εκατοστά του εντέρου, μέσα στη στενή λεκάνη, δίπλα στους σφιγκτήρες, τα νεύρα της ούρησης και της σεξουαλικής λειτουργίας. Γι’ αυτό ο καρκίνος του ορθού αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τον καρκίνο του υπόλοιπου παχέος εντέρου: απαιτεί ακριβέστερη σταδιοποίηση, συχνά θεραπεία πριν την επέμβαση, και χειρουργική υψηλής εξειδίκευσης, όπου η ποιότητα της εκτομής καθορίζει άμεσα τόσο την υποτροπή όσο και την ποιότητα ζωής.
Ο Κωνσταντίνος Χαλκιάς εκπαιδεύτηκε στη χειρουργική του ορθού στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε κέντρα αναφοράς της Ευρώπης, και αντιμετωπίζει τον καρκίνο του ορθού στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο ογκολογικού συμβουλίου.
Συμπτώματα
- Αίμα στα κόπρανα — το συχνότερο σύμπτωμα, εύκολα να αποδοθεί λάθος σε αιμορροΐδες
- Αλλαγή στις κενώσεις: επιτακτικότητα, συχνές μικρές κενώσεις, αίσθημα ατελούς κένωσης (τεινεσμός)
- Βλέννα, στενά κόπρανα
- Πόνος στη λεκάνη ή στον πρωκτό σε προχωρημένους όγκους
Διάγνωση και σταδιοποίηση
- Δακτυλική εξέταση — οι χαμηλοί όγκοι ψηλαφώνται
- Κολονοσκόπηση με βιοψία και έλεγχος όλου του εντέρου
- Μαγνητική τομογραφία πυέλου — η καθοριστική εξέταση: δείχνει το βάθος διήθησης, τους λεμφαδένες, τη σχέση του όγκου με τους σφιγκτήρες και την απόσταση από τη «μεμβράνη» που περιβάλλει το ορθό (περιτονία μεσοορθού). Από αυτήν εξαρτάται όλος ο σχεδιασμός.
- Αξονική θώρακος–κοιλίας για μεταστάσεις
- Ενδοορθικό υπερηχογράφημα για πολύ πρώιμους όγκους
- CEA, μοριακός έλεγχος
Θεραπευτικός σχεδιασμός
Κάθε ασθενής συζητείται σε ογκολογικό συμβούλιο. Οι βασικές στρατηγικές:
Πρώιμος καρκίνος (T1, χωρίς επιβαρυντικά χαρακτηριστικά)
Τοπική εκτομή διά του πρωκτού (TAMIS / TEM): ο όγκος αφαιρείται ολόκληρος μέσω του πρωκτού με ενδοσκοπική τεχνική, χωρίς κοιλιακή επέμβαση και χωρίς στομία. Νοσηλεία 1–2 ημέρες. Προϋπόθεση η αυστηρή επιλογή με μαγνητική και ενδοορθικό υπερηχογράφημα· αν η ιστολογική δείξει δυσμενή χαρακτηριστικά, προτείνεται ριζική επέμβαση. Δείτε το άρθρο για την τεχνική TAMIS.
Τοπικά προχωρημένος καρκίνος (T3–T4 ή θετικοί λεμφαδένες)
Θεραπεία πριν την επέμβαση (νεοεπικουρική): ακτινοθεραπεία με χημειοθεραπεία, ή — όλο και συχνότερα — ολική νεοεπικουρική θεραπεία (TNT), όπου όλη η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία δίνονται πριν την επέμβαση. Συρρικνώνει τον όγκο, μειώνει την τοπική υποτροπή και αυξάνει τις πιθανότητες διατήρησης του σφιγκτήρα.
Watch & wait: σε ασθενείς με πλήρη κλινική ανταπόκριση μετά την προεγχειρητική θεραπεία (ο όγκος δεν ανιχνεύεται πλέον σε εξέταση, ενδοσκόπηση και μαγνητική), είναι δυνατή η παράλειψη της επέμβασης με πολύ στενή παρακολούθηση. Περίπου 1 στους 4–5 ασθενείς θα χρειαστεί επέμβαση αργότερα λόγω επανεμφάνισης, με τα ίδια ογκολογικά αποτελέσματα όταν η παρακολούθηση είναι σωστή. Επιλογή για επιλεγμένους, καλά ενημερωμένους ασθενείς.
Ριζική χειρουργική: ολική εκτομή μεσοορθού (TME)
Η επέμβαση αναφοράς. Το ορθό αφαιρείται μαζί με ολόκληρο το λιπώδη φάκελο (μεσοορθό) που περιέχει τους λεμφαδένες, ακολουθώντας το ανατομικό «πλάνο» και προστατεύοντας τα νεύρα της ούρησης και της σεξουαλικής λειτουργίας. Η ποιότητα του παρασκευάσματος TME είναι ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας τοπικής υποτροπής — και εξαρτάται από τον χειρουργό.
- Χαμηλή πρόσθια εκτομή (LAR): αφαίρεση του ορθού και επανασύνδεση του παχέος εντέρου με το τελικό τμήμα του ορθού ή τον πρωκτό. Διατηρεί τον σφιγκτήρα. Λόγω του κινδύνου διαφυγής της χαμηλής αναστόμωσης, δημιουργείται συνήθως προσωρινή ειλεοστομία (όχι κολοστομία) για 2–3 μήνες, που στη συνέχεια κλείνει με μικρή επέμβαση.
- Κοιλιοπερινεϊκή εκτομή (APR): όταν ο όγκος διηθεί τους σφιγκτήρες ή βρίσκεται τόσο χαμηλά που η διατήρησή τους δεν είναι ογκολογικά ασφαλής, αφαιρούνται ορθό και πρωκτός και δημιουργείται μόνιμη κολοστομία. Με τη σύγχρονη προεγχειρητική θεραπεία και τις τεχνικές διατήρησης σφιγκτήρα, χρειάζεται σε μειοψηφία ασθενών.
- Προσέγγιση: λαπαροσκοπικά στις περισσότερες περιπτώσεις, ρομποτικά (σε συνεργασία με εξειδικευμένη ομάδα) όπου η στενή ανδρική λεκάνη ή η παχυσαρκία το ευνοούν, ή ανοικτά σε πολύ εκτεταμένους όγκους. Η διαπρωκτική TME (TaTME) είναι επιλογή για πολύ χαμηλούς όγκους σε επιλεγμένους ασθενείς.
Ζωή μετά την επέμβαση
- Νοσηλεία 4–7 ημέρες· επάνοδος σε καθιστική εργασία σε 4–6 εβδομάδες
- Σύνδρομο χαμηλής πρόσθιας εκτομής (LARS): μετά τη διατήρηση του σφιγκτήρα, οι περισσότεροι ασθενείς περνούν μια περίοδο συχνών, επιτακτικών, κατακερματισμένων κενώσεων που βελτιώνεται σε 12–18 μήνες. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες (διατροφή, φάρμακα, φυσικοθεραπεία, διορθική άρδευση, νευροτροποποίηση) — και συζητείται πριν την επέμβαση, όχι μετά.
- Στομία: η προσωρινή ειλεοστομία κλείνει συνήθως μετά την ολοκλήρωση της χημειοθεραπείας. Για τη μόνιμη κολοστομία υπάρχει πλήρης υποστήριξη από νοσηλευτή στομιών· οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν σε πλήρη δραστηριότητα.
- Παρακολούθηση 5 ετών με κλινική εξέταση, CEA, απεικόνιση και ενδοσκόπηση.
Συχνές ερωτήσεις
Θα έχω μόνιμη σακούλα;
Στους περισσότερους ασθενείς σήμερα, όχι. Εξαρτάται από την απόσταση του όγκου από τους σφιγκτήρες και την ανταπόκριση στην προεγχειρητική θεραπεία — και είναι το πρώτο που ξεκαθαρίζεται στη μαγνητική.
Γιατί να κάνω ακτινοθεραπεία πριν και όχι απευθείας επέμβαση;
Γιατί μειώνει την τοπική υποτροπή, συρρικνώνει τον όγκο και αυξάνει την πιθανότητα να διατηρηθεί ο σφιγκτήρας. Σε πρώιμους όγκους παραλείπεται.
Θα επηρεαστεί η σεξουαλική ή η ουροποιητική λειτουργία;
Η προστασία των νεύρων είναι κεντρικό μέρος της επέμβασης TME. Παροδικές διαταραχές είναι δυνατές· μόνιμες είναι σπανιότερες και συζητούνται εξατομικευμένα.
Πόσο σημαντική είναι η εμπειρία του χειρουργού;
Στον καρκίνο του ορθού, από τις πιο σημαντικές παραμέτρους: η τοπική υποτροπή και η διατήρηση του σφιγκτήρα σχετίζονται ευθέως με την εξειδίκευση.
Πηγές
ESMO. Rectal cancer: Clinical Practice Guidelines (ενημ. 2023). esmo.org
ASCRS. Clinical Practice Guidelines for the Management of Rectal Cancer, 2020. fascrs.org
ESCP. Guidelines on rectal cancer surgery and watch & wait. escp.eu/guidelines
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για εκτίμηση ή δεύτερη γνώμη στη Θεσσαλονίκη: Επικοινωνία.
