Ο καρκίνος του πρωκτού είναι σπάνιος — περίπου 1 στους 30 καρκίνους του κατώτερου πεπτικού — και διαφορετικός από τον καρκίνο του ορθού: είναι συνήθως ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, σχετίζεται με τον ιό HPV, και η κύρια θεραπεία του δεν είναι η χειρουργική αλλά ο συνδυασμός χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας, που θεραπεύει τους περισσότερους ασθενείς διατηρώντας τον πρωκτό. Το πρόβλημα είναι η καθυστέρηση: τα συμπτώματά του μοιάζουν πολύ με αιμορροΐδες ή ραγάδα.
Παράγοντες κινδύνου
- Λοίμωξη από HPV υψηλού κινδύνου (κυρίως τύποι 16 και 18) — υπεύθυνη για τη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων
- Ιστορικό κονδυλωμάτων ή προκαρκινικών αλλοιώσεων του πρωκτού (AIN/HSIL)
- HIV λοίμωξη και άλλη ανοσοκαταστολή (μεταμόσχευση, ανοσοκατασταλτικά)
- Ιστορικό καρκίνου τραχήλου, αιδοίου ή κόλπου
- Κάπνισμα
- Άνδρες που έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες
- Χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις του πρωκτού
Συμπτώματα
- Αιμορραγία από τον πρωκτό
- Πόνος, αίσθημα πίεσης ή ξένου σώματος
- Σκληρή διόγκωση, εξέλκωση ή «πληγή που δεν κλείνει»
- Κνησμός, έκκριση
- Ακράτεια ή αλλαγή στις κενώσεις σε προχωρημένους όγκους
- Διογκωμένοι λεμφαδένες στη βουβωνική χώρα
Οποιαδήποτε βλάβη του πρωκτού που δεν βελτιώνεται σε 4–6 εβδομάδες θεραπείας «για αιμορροΐδες» ή «για ραγάδα» χρειάζεται εξέταση από χειρουργό και, αν είναι ύποπτη, βιοψία.
Διάγνωση και σταδιοποίηση
- Κλινική εξέταση, δακτυλική εξέταση, πρωκτοσκόπηση
- Βιοψία — απαραίτητη· θέτει τη διάγνωση
- Ψηλάφηση και απεικόνιση βουβωνικών λεμφαδένων
- Μαγνητική πυέλου για την τοπική έκταση
- Αξονική ή PET-CT για μεταστάσεις
- Έλεγχος για HIV και, σε γυναίκες, γυναικολογικός έλεγχος
Θεραπεία
Χημειοακτινοθεραπεία — η θεραπεία εκλογής
Ακτινοθεραπεία 5–6 εβδομάδων σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία (συνήθως 5-φθοριοουρακίλη ή καπεσιταβίνη με μιτομυκίνη). Θεραπεύει τον όγκο διατηρώντας τον πρωκτό και τη λειτουργία του στη μεγάλη πλειονότητα των ασθενών με τοπική νόσο. Οι παρενέργειες (δερματίτιδα, διάρροια, κόπωση) είναι σημαντικές κατά τη θεραπεία αλλά συνήθως παροδικές. Η ανταπόκριση αξιολογείται σε 12–26 εβδομάδες μετά το τέλος, καθώς ο όγκος συνεχίζει να υποχωρεί.
Χειρουργική — σε συγκεκριμένες περιπτώσεις
- Τοπική εκτομή: για πολύ μικρούς όγκους του περιπρωκτικού δέρματος (κάτω από 2 cm, επιπολής), ως μοναδική θεραπεία
- Κοιλιοπερινεϊκή εκτομή (APR) διάσωσης: όταν ο όγκος δεν υποχωρήσει πλήρως ή επανεμφανιστεί μετά τη χημειοακτινοθεραπεία. Αφαιρούνται ορθό και πρωκτός με μόνιμη κολοστομία. Είναι απαιτητική επέμβαση, συχνά με πλαστική αποκατάσταση του περινέου, και προσφέρει πραγματική δεύτερη ευκαιρία ίασης.
- Προσωρινή στομία πριν τη θεραπεία, σε ασθενείς με ακράτεια, συρίγγιο ή απόφραξη από τον όγκο
Μεταστατική νόσος
Συστηματική χημειοθεραπεία και, πλέον, ανοσοθεραπεία σε επιλεγμένους ασθενείς, στο πλαίσιο ογκολογικού συμβουλίου.
Παρακολούθηση
Κλινική εξέταση και δακτυλική εξέταση ανά 3–6 μήνες για 3 χρόνια, μετά ετησίως έως τα 5· απεικόνιση σε καθορισμένα διαστήματα. Η έγκαιρη ανίχνευση υποτροπής επιτρέπει χειρουργική διάσωσης.
Πρόληψη
- Εμβολιασμός HPV (9-δύναμο εμβόλιο) σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών — προλαμβάνει τη λοίμωξη που προκαλεί τη νόσο
- Διακοπή καπνίσματος
- Παρακολούθηση ομάδων υψηλού κινδύνου (HIV, ανοσοκαταστολή, ιστορικό HSIL): κυτταρολογική εξέταση πρωκτού και, όπου διατίθεται, πρωκτοσκόπηση υψηλής ευκρίνειας. Η θεραπεία των προκαρκινικών αλλοιώσεων μειώνει αποδεδειγμένα τον κίνδυνο καρκίνου.
- Ασφαλέστερο σεξ — μειώνει την έκθεση στον HPV
Συχνές ερωτήσεις
Είναι το ίδιο με τον καρκίνο του ορθού;
Όχι. Διαφορετικός ιστός, διαφορετική αιτία (HPV), διαφορετική θεραπεία — ο καρκίνος του πρωκτού θεραπεύεται κυρίως με ακτινοθεραπεία, ο καρκίνος του ορθού κυρίως με χειρουργείο.
Τα κονδυλώματα θα γίνουν καρκίνος;
Τα κονδυλώματα προκαλούνται από άλλους τύπους HPV από αυτούς που προκαλούν καρκίνο, αλλά σηματοδοτούν έκθεση στον ιό. Άτυπες ή επίμονες βλάβες χρειάζονται βιοψία.
Θα χρειαστώ σακούλα;
Στους περισσότερους ασθενείς, όχι — η χημειοακτινοθεραπεία διατηρεί τον πρωκτό. Η στομία χρειάζεται μόνο στη χειρουργική διάσωσης.
Πηγές
ESMO. Anal cancer: Clinical Practice Guidelines. esmo.org
ASCRS. Clinical Practice Guidelines for Anal Squamous Cell Cancers, 2018. fascrs.org
ANCHOR trial (treatment of anal HSIL to prevent anal cancer). N Engl J Med 2022.
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για εκτίμηση στη Θεσσαλονίκη: Επικοινωνία.
