Πολύποδας είναι μια υπερανάπτυξη του βλεννογόνου που προβάλλει στο εσωτερικό του εντέρου. Είναι πολύ συχνοί — περίπου 1 στους 3 ενήλικες άνω των 50 έχει τουλάχιστον έναν — και στη μεγάλη πλειονότητα καλοήθεις. Η σημασία τους είναι ότι ορισμένοι τύποι είναι το προστάδιο του καρκίνου του παχέος εντέρου, και η αφαίρεσή τους είναι ο λόγος που η κολονοσκόπηση προλαμβάνει τον καρκίνο.
Τύποι
- Αδενωματώδεις (αδενώματα): έχουν δυνατότητα εξαλλαγής σε βάθος 7–15 ετών· ο κίνδυνος αυξάνεται με το μέγεθος (πάνω από 1 cm), τον λαχνωτό ιστολογικό τύπο και τη δυσπλασία υψηλού βαθμού. Πρέπει πάντα να αφαιρούνται.
- Οδοντωτοί (serrated) πολύποδες: οι άμισχοι οδοντωτοί, κυρίως στο δεξιό κόλο, έχουν επίσης προκαρκινικό δυναμικό και χρειάζονται αφαίρεση και παρακολούθηση.
- Υπερπλαστικοί: μικροί, συχνοί στο ορθό/σιγμοειδές, χωρίς ουσιαστικό κίνδυνο.
- Φλεγμονώδεις / αμαρτωματώδεις: σε ΙΦΝΕ ή ειδικά σύνδρομα.
Συμπτώματα
Οι περισσότεροι δεν δίνουν συμπτώματα και ανακαλύπτονται στον προληπτικό έλεγχο. Μεγάλοι πολύποδες μπορεί να προκαλέσουν αίμα στα κόπρανα, αναιμία, βλέννα, αλλαγή στις κενώσεις ή — οι πολύποδες του ορθού — πρόπτωση από τον πρωκτό.
Πώς αφαιρούνται
Ενδοσκοπικά — στη συντριπτική πλειονότητα
Κατά την κολονοσκόπηση, με βρόχο (πολυπεκτομή), με ένεση υγρού και εκτομή του βλεννογόνου (EMR) για μεγαλύτερους επίπεδους πολύποδες, ή με ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή (ESD) για επιλεγμένες βλάβες. Ο πολύποδας εξετάζεται ιστολογικά· αν περιέχει πρώιμο καρκίνο περιορισμένο στον βλεννογόνο με καθαρά όρια, η αφαίρεση μπορεί να είναι και οριστική θεραπεία.
Χειρουργικά — όταν η ενδοσκόπηση δεν αρκεί
Ο χειρουργός εμπλέκεται όταν:
- Ο πολύποδας είναι πολύ μεγάλος ή επίπεδος και δεν αφαιρείται ασφαλώς ενδοσκοπικά, ή βρίσκεται σε δύσκολη θέση (π.χ. στη βαλβίδα του τυφλού)
- Η ιστολογική δείχνει καρκίνο με διήθηση πέρα από τα όρια ασφάλειας — τότε απαιτείται ογκολογική εκτομή με λεμφαδένες
- Υπάρχει κληρονομικό σύνδρομο με εκατοντάδες πολύποδες (οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση), όπου προτείνεται προφυλακτική κολεκτομή
Τεχνικές: TAMIS για μεγάλους πολύποδες του ορθού (τοπική εκτομή διά του πρωκτού, χωρίς κοιλιακή τομή), λαπαροσκοπική τμηματική κολεκτομή για πολύποδες του κόλου, ή συνδυασμένες λαπαρο-ενδοσκοπικές τεχνικές.
Παρακολούθηση μετά την αφαίρεση
Η επανάληψη της κολονοσκόπησης καθορίζεται από τα ευρήματα, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες:
- 1–2 μικρά αδενώματα χωρίς επιβαρυντικά χαρακτηριστικά: επανέλεγχος σε 10 έτη (όπως ο γενικός πληθυσμός)
- Αδένωμα ≥ 1 cm, λαχνωτό, με δυσπλασία υψηλού βαθμού, ή 5 και άνω πολύποδες: επανέλεγχος σε 3 έτη
- Μετά από τμηματική αφαίρεση μεγάλου πολύποδα: πρώιμος επανέλεγχος σε 3–6 μήνες
Κληρονομικά σύνδρομα
Όταν οι πολύποδες είναι πολλοί, εμφανίζονται νωρίς, ή υπάρχει έντονο οικογενειακό ιστορικό, συστήνεται γενετική συμβουλευτική. Το σύνδρομο Lynch (λίγοι πολύποδες, ταχεία εξαλλαγή, καρκίνοι σε νεαρή ηλικία) και η οικογενής πολυποδίαση (FAP) απαιτούν εντατικό πρόγραμμα παρακολούθησης — και έλεγχο των συγγενών πρώτου βαθμού.
Συχνές ερωτήσεις
Βρέθηκε πολύποδας — έχω καρκίνο;
Σχεδόν πάντα όχι. Ο πολύποδας αφαιρέθηκε ακριβώς για να μη γίνει ποτέ καρκίνος. Το ιστολογικό θα σας πει τον τύπο και το πότε χρειάζεστε επανέλεγχο.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο για πολύποδα;
Σπάνια: όταν είναι πολύ μεγάλος ή δύσκολος για ενδοσκοπική αφαίρεση, ή όταν περιέχει διηθητικό καρκίνο.
Οι συγγενείς μου πρέπει να ελεγχθούν;
Αν είχατε προχωρημένο αδένωμα ή καρκίνο, οι συγγενείς πρώτου βαθμού συστήνεται να ξεκινήσουν κολονοσκόπηση από τα 40.
Πηγές
ESGE. Post-polypectomy colonoscopy surveillance guideline, 2020. esge.com
ESGE. Colorectal polypectomy and endoscopic mucosal resection guideline. esge.com
ASCRS / ESCP guidance on management of malignant polyps.
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για εκτίμηση στη Θεσσαλονίκη: Επικοινωνία.
