Εκκολπώματα και εκκολπωματίτιδα: από τη διατροφή μέχρι το χειρουργείο

Ηλικία, διατροφή χαμηλή σε φυτικές ίνες, παχυσαρκία, καθιστική ζωή, κάπνισμα, συχνή χρήση αντιφλεγμονωδών (ΜΣΑΦ) και κορτιζόνης, οικογενειακή προδιάθεση. Οι σπόροι, οι ξηροί καρποί και το ποπ κορν δεν προκαλούν εκκολπωματίτιδα — αυτό έχει διαψευστεί από μεγάλες μελέτες και δεν χρειάζεται να αποφεύγονται.

• Σταθερός πόνος στην αριστερή κάτω κοιλιά, που διαρκεί ημέρες
• Πυρετός, κακουχία
• Αλλαγή στις κενώσεις (δυσκοιλιότητα ή διάρροια), φούσκωμα, ναυτία
• Ευαισθησία στην πίεση

Σημεία επιπλοκής — άμεση εκτίμηση στο Τμήμα Επειγόντων της Κλινικής Άγιος Λουκάς, όπου ο Κωνσταντίνος Χαλκιάς παρέχει επείγουσα χειρουργική κάλυψη: υψηλός πυρετός με ρίγος, πόνος που επεκτείνεται σε όλη την κοιλιά, σκληρή κοιλιά, έμετοι, αδυναμία σίτισης, ή σημαντική αιμορραγία από τον πρωκτό.

Αξονική τομογραφία κοιλίας — επιβεβαιώνει τη διάγνωση και, κυρίως, ξεχωρίζει την απλή (μη επιπλεγμένη) από την επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα (απόστημα, διάτρηση, απόφραξη, συρίγγιο), που καθορίζει τη θεραπεία. Εξετάσεις αίματος για φλεγμονή. Κολονοσκόπηση 6–8 εβδομάδες μετά το πρώτο επεισόδιο, για να αποκλειστεί υποκείμενος καρκίνος που μιμείται την εκκολπωματίτιδα — εκτός αν έγινε πρόσφατα.

Απλή εκκολπωματίτιδα

• Στους περισσότερους ασθενείς: ανάπαυση του εντέρου (υγρά ή ελαφριά διατροφή για λίγες ημέρες), παυσίπονα, παρακολούθηση — χωρίς νοσηλεία
• Αντιβιοτικά όχι πάντα: οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν να μη δίνονται συστηματικά σε υγιείς ασθενείς με ήπια, μη επιπλεγμένη νόσο, γιατί δεν επιταχύνουν την ίαση ούτε μειώνουν τις επιπλοκές. Δίνονται σε ανοσοκατασταλμένους, σε σημαντικά συνοδά νοσήματα, σε έντονη φλεγμονή ή αν δεν υπάρχει βελτίωση σε 2–3 ημέρες.
• Επάνοδος σε πλήρη διατροφή σταδιακά· τα συμπτώματα υποχωρούν σε 3–7 ημέρες

Επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα

• Απόστημα: νοσηλεία, ενδοφλέβια αντιβιοτικά και, αν είναι πάνω από 3–4 cm, παροχέτευση με βελόνα υπό ακτινολογική καθοδήγηση
• Διάτρηση με περιτονίτιδα: επείγουσα επέμβαση. Ανάλογα με την κατάσταση: λαπαροσκοπική πλύση, ή σιγμοειδεκτομή με αναστόμωση (συχνά με προσωρινή προστατευτική ειλεοστομία), ή — σε πολύ βαριά κατάσταση — επέμβαση Hartmann (σιγμοειδεκτομή με προσωρινή κολοστομία που αποκαθίσταται σε λίγους μήνες)
• Συρίγγιο (προς ουροδόχο κύστη ή κόλπο) ή στένωση με απόφραξη: προγραμματισμένη σιγμοειδεκτομή

Προγραμματισμένη σιγμοειδεκτομή — πότε

Η παλιά οδηγία «χειρουργείο μετά το 2ο ή 3ο επεισόδιο» έχει εγκαταλειφθεί. Η απόφαση είναι εξατομικευμένη και βασίζεται στην επίπτωση στην ποιότητα ζωής: συχνά επεισόδια, επίμονα συμπτώματα ανάμεσα στα επεισόδια, ιστορικό επιπλεγμένης νόσου (απόστημα), συρίγγιο, στένωση, ανοσοκαταστολή, ή αδυναμία αποκλεισμού καρκίνου. Γίνεται λαπαροσκοπικά (ή ρομποτικά, σε συνεργασία), σε ήρεμη φάση, με αφαίρεση του σιγμοειδούς και αναστόμωση χωρίς στομία στις περισσότερες περιπτώσεις. Νοσηλεία 3–5 ημέρες. Δεν εξαλείφει πλήρως τον κίνδυνο νέου επεισοδίου (μικρός, από εκκολπώματα αλλού), αλλά τον μειώνει δραστικά.

Διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες (μετά την ύφεση), νερό, σωματική άσκηση, φυσιολογικό βάρος, διακοπή καπνίσματος, αποφυγή ΜΣΑΦ όπου είναι δυνατόν. Τα προβιοτικά και η μεσαλαζίνη δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στην πρόληψη.